MOUSEIO idryma vasili elizas goylandri

Όνειρο, συγκίνηση, δέος, στο κέντρο της Αθήνας. Σε μια βόλτα σου μπορείς να θαυμάσεις «ζωντανά» μπροστά στα μάτια σου έργα των Ελ Γκρέκο, Πικάσο, Βαν Γκογκ, Μιρό, Ντε Κίρικο, Τσαρούχη, Χατζηκυριάκου-Γκίκα. Το Μουσείο Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή της Άνδρου στήθηκε σε ένα νεοκλασικό της Αθήνας.

Ενα μουσείο-τοπόσημο πλέον για την πρωτεύουσα σε 7.250 τ.μ. και 11 ορόφους.

Είναι το μουσείο που συντρόφευε τα καλοκαίρια μας από το νησί της Ανδρου με τις σημαντικές μετακλήσεις εκθέσεων, έργων τέχνηςκαι καλλιτεχνών και τώρα βρίσκει τη μόνιμη έδρα του και στην πρωτεύουσα.

Ένα μουσείο διεθνούς εμβέλειας, σύγχρονης και μοντέρνας τέχνης, ιδίως ευρωπαϊκής, ανοίγει τις πύλες του στην καρδιά της Αθήνας.

Από την 1η Οκτωβρίου, μετά από 26 χρόνια περιπέτειας, σχεδιασμών, παραχωρήσεων οικοπέδων και υπαναχωρήσεων, ήρθε πλέον η ώρα των εγκαινίων του πολυαναμενόμενου Μουσείου του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή στην Αθήνα: Στο επιβλητικό ιδιόκτητο νεοκλασσικό κτίριο με τη σύγχρονη προσθήκη, επί της οδού Ερατοσθένους 13 στο Παγκράτι, μόλις λίγα μέτρα από το Καλλιμάρμαρο.

180 πίνακες, γλυπτά και αντικείμενα τέχνης στις αίθουσες του μουσείου

Το πάθος του Βασίλη Γουλανδρή και της συζύγου του Ελίζας για την τέχνη, οδήγησε το ζευγάρι από τα μέσα της δεκαετίας του '50 και έως το τέλος της ζωής τους στη συγκρότηση μιας θαυμαστής συλλογής μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης, με εμφανές κριτήριο επιλογής των έργων το προσωπικό γούστο του ζεύγους και με χαρακτήρα συλλέκτη «παλαιάς κοπής» αντί του χρηματιστηρίου της τέχνης.

Μια ιδιωτική συλλογή άκρως ενδιαφέρουσα για την Ιστορία της τέχνης, η οποία περιμένει τον επισκέπτη να την ανακαλύψει καθώς «διαβάζει» τα έργα. Ο τρόπος που παρουσιάζονται προς το παρόν 180 πίνακες, γλυπτά και αντικείμενα τέχνης, είναι άνετος και «ευανάγνωστος» χάρη στη σκηνογραφική τους διάταξη.  

Στο μουσείο συνδιαλέγονται έργα από την περίοδο 1880-1980

Tην κύρια θέση στη συλλογή κατέχει η μοντέρνα και η σύγχρονη τέχνη, ευρωπαϊκή κυρίως, με έργα που χρονολογούνται από την περίοδο 1880-1980. Στον 1ο και 2ο όροφο του κτιρίου, οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να ανακαλύψουν, υπό το πράο βλέμμα του El Greco, έργα των Paul Cézanne, Vincent van Gogh, Paul Gauguin, Claude Monet, Edgar Degas, Pablo Picasso, Henri de Toulouse-Lautrec, Pierre Bonnard, Georges Braque, Joan Miró, Wassily Kandinsky, Paul Klee, Fernand Léger, Jackson Pollock, Francis Bacon, Alberto Giacometti, Marc Chagall, Jean Hélion, Hans Arp, Ben Nicholson, Barbara Hepworth, César, Jean Tinguely, Niki de Saint Phalle, Friedensreich Hundertwasser, Balthus, Victor Brauner, Giorgio de Chirico και άλλων.

Κεντρικό πρόσωπο αυτής της σύναξης καλλιτεχνών είναι ο Paul Cézanne, για τον οποίο ο Picasso έλεγε ότι «ήταν ο πατέρας όλων μας», ενώ ο Giacometti θεωρούσε πως ήταν ο μοναδικός, μαζί με τους Βυζαντινούς, που ήξερε να σχεδιάζει. Επιπλέον, είναι ο πρώτος μοντέρνος ζωγράφος που εντάχθηκε στην υπό διαμόρφωση συλλογή του Βασίλη και της Ελίζας Γουλανδρή.

Νοερή ξενάγηση στο μουσείο

Μπαίνοντας από την ειδικά διαμορφωμένη πλατεία Αγίου Σπυρίδωνα, που αποτελεί δωρεά του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή προς τον δήμο Αθηναίων, στην είσοδο του μουσείου τον επισκέπτη υποδέχεται το πορτρέτο της Ελίζας Γουλανδρή δια χειρός Μαρκ Σαγκάλ (1966).

Ξεκινώντας από τον 1ο όροφο, βλέπει κανείς το πρώτο κορυφαίο απόκτημα της συλλογής, την «Θεία Μορφή» του Ελ Γκρέκο - έργο που αγοράστηκε από γκαλερί το 1956.

Την επόμενη χρονιά, το ζεύγος Γουλανδρή στράφηκε στη σύγχρονη τέχνη και ιδιαίτερα στην πρωτοπορία της μοντέρνας τέχνης αγοράζοντας τρία έργα του Πολ Σεζάν, μεταξύ των οποίων μια μικρή αυτοπροσωπογραφία του καλλιτέχνη ενώ κοιτάζει πάνω από τον ώμο του: «Ο δάσκαλός μας, πατέρας όλων μας» τον είχε χαρακτηρίσει ο Πικάσο.

Κάποια έργα της συλλογής, πίνακες και γλυπτά, προέρχονται από σειρές όπως ο «Καθεδρικός ναός της Ρουέν το πρωί» (ροζ απόχρωση) του Κλοντ Μονέ ή περιορισμένα αντίτυπα που έχυσε ο καλλιτέχνης σε μπρούντζο, όπως η συναρπαστική «Μικρή χορεύτρια δεκατεσσάρων ετών» του Ντεγκάς, «Η αιώνια άνοιξη» από τα ελάχιστα γλυπτά του Ροντέν που απεικονίζουν ερωτευμένο ζευγάρι.

Από τον Βαν Γκογκ στον Φράνσις Μπέικον

Έργα, ιστορίες, διαδρομές, ανεκδοτολογικές αναφορές των καλλιτεχνών ζωντανεύουν στους τοίχους του μουσείου. Σε περίοπτη θέση δεσπόζει η «Νεκρή φύση με καφετιέρα» του Βαν Γκογκ (1888). Μέσα σε δυσβάστακτη φτώχεια και μοναξιά στην Αρλ, ο κορυφαίος ζωγράφος σε ηλικία 35 ετών φώτισε τη σύνθεση με το δικό του θεϊκό κίτρινο χρώμα και μπλέ κοβαλτίου, μετατρέποντας τα «απαραίτητα για να φτιάχνει λίγο καφέ» σε φοβερό θησαυρό. Δίπλα του εκτίθεται ο πίνακας «Νεκρή φύση με γκρέιπ φρουτ»(1901 ή 1902) του φίλου του, Πολ Γκογκέν. Η περιδιάβαση στην ιστορία της τέχνης συνεχίζεται στον 2ο όροφο του μουσείου με έργα Βασίλι Καντίσνσκι, Πάουλ Κλέε, Φερνάν Λεζέ, Φράνσις Μπέικον κ.ά.

«Ο Βασίλης και η Ελίζα Γουλανδρή αρέσκονταν να παραπέμπουν μέσω των επιλογών τους σε φανταστικούς, ως επί το πλείστον, διαλόγους μεταξύ αυτών των καλλιτεχνών» εξήγησε η υπεύθυνη της συλλογής Μαρία Κουτσομάλλη-Μορώ, κόρη του διευθυντή του νέου μουσείου, Κυριάκου Κουτσομάλλη, στην παρουσίαση στους δημοσιογράφους.

Μπουζιάνης, Μοραλης, Τσαρούχης, στον ίδιο χώρο

Ο 3ος και 4ος όροφος είναι αφιερωμένος σε Έλληνες καλλιτέχνες, μοντέρνους και σύγχρονους, με έργα Γιώργου Μπουζιάνη, Γιάννη Τσαρούχη, Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα, Γιάννη Μόραλη, Μιχάλη Τόμπρου κ.ά..

«Με τα εγκαίνια μπαίνει τέλος στην αβεβαιότητα τόσων χρόνων του μουσείου και ξεκινά μια αρχή. Θέλουμε το μουσείο να αποτελέσει φωτεινή ρωγμή, να δώσει στίγμα στην καθημερινότητα της Αθήνας» χαιρέτησε ο διευθυντής του νέου μουσείου Δημήτρης Κουτσομάλλης επισημαίνοντας τις μουσειολογικές προδιαγραφές για εκδηλώσεις στο αμφιθέατρο του μουσείου, την βιβλιοθήκη, τα εκπαιδευτικά προγράμματα για όλες τις ηλικίες, τις επισκέψεις σχολείων.

«Μετά το μουσείο της Άνδρου, το μουσείο στην Αθήνα δίνει σάρκα και οστά «στο όραμα δύο ανθρώπων ενωμένων και αγαπημένων 'παλαιάς κοπής', όπως χαρακτηριστικά είπε η Φλερέτ Καραδόντη, ανιψιά του ζεύγους Γουλανδρή και διευθύντρια του Ιδρύματος.

Το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή σεβάστηκε επίσης την επιθυμία των ιδρυτών για μια αίθουσα αφιερωμένη στη σημαντική συλλογή τους από γαλλικά έπιπλα υπογεγραμμένα από τους διασημότερους ébénistes και αντικείμενα τέχνης, χρονολογούμενα από το 18ο αιώνα, καθώς και κινεζικά αντικείμενα τέχνης από νεφρίτη ή πορσελάνη.

Η τέχνη, παρούσα σε όλες τις πλευρές της ζωής του Βασίλη και της Ελίζας Γουλανδρή, αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητάς τους. Στον όροφο του πρώτου υπογείου υπάρχει ο χώρος που προορίζεται για τις περιοδικές εκθέσεις. Η πρώτη θα φιλοξενηθεί το φθινόπωρο του 2020.

Κατερίνα Πουλοπούλου

 

balaoritis nanos

Ο μεγάλος ποιητής Νάνος Βαλαωρίτης έφυγε από τη ζωή το βράδυ της Πέμπτης, σε ηλικία 98 ετών.. Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή μέσω facebook ο ποιητής και εκδότης Ντίνος Σιώτης: 

«Χθες βράδυ χάσαμε τον Νάνο, τον Νάνο τον Βαλαωρίτη, τον Νάνο όλων μας, τον Νάνο που σημάδεψε όσο λίγοι , με τις πολλές του ιδιότητες, τα ελληνικά γράμματα. Έφυγε πλήρης ποίησης και ημερών στα 98 του χρόνια, αφού έζησε μια πλούσια σε πολλά αγαθά ζωή.

Γενναίος, αιρετικός, απρόβλεπτος, όπως αρμόζει στους γνήσιους σουρεαλιστές, άφησε τα ίχνη του να τα ακολουθούμε όσο μπορούμε. (Λεπτομέρειες για την κηδεια αύριο ή μεθαύιριο, να ηρεμήσουν λίγο η Κατερίνα και η Ζωή και να έρθει και ο Ντίνος από τη Νέα Υόρκη)». 

Ποιητής, κριτικός, μελετητής, μεταφραστής, δοκιμιογράφος και μυθιστοριογράφος, ο Νάνος Βαλαωρίτης υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του μεταπολεμικού υπερρεαλισμού στην Ελλάδα. 

Ο Νάνος Βαλαωρίτης είχε γεννηθεί στη Λοζάνη της Ελβετίας το 1921 και ήταν γιος του διπλωμάτη Κωνσταντίνου Βαλαωρίτη και δισέγγονος του ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη. Σπούδασε φιλολογία και νομικά στα πανεπιστήμια Αθηνών, Λονδίνου, Σορβόνης. 

Δημοσίευσε πρώτη φορά σε ηλικία 18 χρονών. 

Το 1944 δραπετεύει από την Ελλάδα της Κατοχής στην Τουρκία και από εκεί στην Μέση Ανατολή, όπου συναντά τον Σεφέρη, ο οποίος υπηρετούσε την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση ως γραμματέας της ελληνικής πρεσβείας στο Κάιρο. Μετά από προτροπή του Σεφέρη, πηγαίνει στο Λονδίνο για να βοηθήσει στην ανάπτυξη λογοτεχνικών δεσμών μεταξύ Ελλάδας και Βρετανίας. 

Γράφει άρθρα και μεταφράζει πρώτος στο Λονδίνο εκτενώς Έλληνες ποιητές της περίφημης Γενιάς του 1930 -Σεφέρη, Ελύτη, Εμπειρίκο, Εγγονόπουλο, Γκάτσο.

Στην Αγγλία ζει από το 1944 έως το 1953 και γνωρίζει τον Έλιοτ και τον Ντίλαν Τόμας και εργάζεται για τον Λούις ΜακΝις στο BBC. 

Το διάστημα 1954-60 ζει στο Παρίσι, γνωρίζει τον Αντρέ Μπρετόν και τους υπερρεαλιστές.

Στο Παρίσι γνωρίζει και τη μελλοντική σύζυγο του, την Αμερικανίδα ζωγράφο Μαρί Γουίλσον (1922 - 2017). Παντρεύτηκαν το 1960 και απέκτησαν τρία παιδιά, τον Ντίνο, τη Ζωή και την Κατερίνα.

«Δεν είμαι από αυτούς

που τους θάβουν εύκολα

έστω ακόμα κι εν ζωή όπου

πολλοί άθαφτοι κυκλοφορούν

στους δρόμους και στα σπίτια

Από αυτό το άκρον άωτον 

του ποιητικού μας λόγου εξέχει

από μνήμα πρόσφατο ρηχό

ένα χέρι που κρατάει ένα μολύβι

κι από νεκρούς και ζωντανούς

εξίσου το μισθό του διεκδικεί»

Το 1960 γυρίζει στην Ελλάδα και αναλαμβάνει τη διεύθυνση του περιοδικού «Πάλι» (1963-1966). Ωστόσο, το 1967, με το πραξικόπημα της χούντας, αισθάνεται ότι δεν έχει άλλη επιλογή από την αυτοεξορία και το 1968 ταξιδεύει στην ΗΠΑ. Από το 1968 έως το 1993 -επί 25 χρόνια- διδάσκει Συγκριτική Λογοτεχνία και Δημιουργική Γραφή στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο. 

Το 1976 αρνείται την πρόταση να γίνει αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. 

Οργανώνει παρουσίαση των Ελλήνων υπερρεαλιστών στο Κέντρο Πομπιντού το 1990-91.

Από το 1989 έως το 1995 διευθύνει με τον ποιητή Αντρέα Παγουλάτο το περιοδικό «Συντέλεια», το οποίο επανεκδόθηκε το 2004 με τίτλο «Νέα Συντέλεια».

Το 1959 βραβεύεται με το Β΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης το οποίο και αρνήθηκε.

Το 1982 τιμάται με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το Κρατικό Βραβείο Χρονικού - Μαρτυρίας (1998). Επίσης λαμβάνει κι ένα βραβείο του Ν.Ρ.Α. [National Poetry Association (Αμερικανική Εταιρεία Ποίησης)] το 1996 -βραβείο που είχε δοθεί προηγουμένως στους Φερλινγκέττι, Γκίνσμπεργκ και άλλους.

Ο Νάνος Βαλαωρίτης είχε τιμηθεί με το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για το ποιητικό του έργο (2006).

Το 2006, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας του απένειμε τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος Τιμής.

Νάνος

Το 2009 τιμήθηκε με το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του.

Βιβλία του έχουν εκδοθεί στο εξωτερικό σε αγγλικές και γαλλικές μεταφράσεις. Υπήρξε μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων. Στην Ελλάδα είχε επιστρέψει μόνιμα το 2004. 

«Άλλοτε στα χαράτσια»


Άλλοτε στα χαράτσια

σου κόβαν το κεφάλι

και το εναπόθεταν σ’ ένα ωραίο πλεχτό χρωματιστό καλάθι


Άλλοτε στο χορτάρι εκάθηντο

οι εκδρομείς στα πάρκα στους κήπους

στους αγρούς στις πλαγιές στα ξέφωτα

του δάσους με ξέσκεπα πόδια


σε γαργαλάνε οι αναμνήσεις στη ράχη

με καθυστέρηση λίγο η κυκλοφορία

του αίματος των μεγαλουπόλεων

η αυτοκίνητη μάζα του πλήθους


το προϊόν των πρώην πρωθυπουργών

παράθυρα της παράνοιας που δείχνουν

επάνω απ’ τις πλαγιές των πράσινων

όπου τα ξερά με τα χλωρά παντρεύονται


τα ξετρελαμένα ξεφωνήματα των παιδιών

οι παροτρύνσεις των δασκάλων σιγά

ησυχία παιδιά δίπλα κοιμούνται όλοι

εκείνοι που θυσιάστηκαν για το μέλλον σας


Αθήνα, 20 Σεπτεμβρίου 2012

(Από τη συλλογή Ποιημάτων του Νάνου Βαλαωρίτη «Πικρό Καρναβάλι», 2013, εκδόσεις Ψυχογιός) 

glyptaparthenona18

Στην απόφαση του Προέδρου Μακρόν να αποδεχτεί την πρόταση του Κυριάκου Μητσοτάκη για την προσωρινή επιστροφή στην Αθήνα μια μαρμάρινης μετόπης που εκτίθεται εδώ και αιώνες στο Λούβρο, αναφέρεται σημερινό δημοσίευμα των βρετανικών Times.

Η αρθρογράφος επισημαίνει μάλιστα ότι η εν λόγω συμφωνία θεωρείται από κάποιους «ορόσημο» στη μάχη της Ελλάδας να ανακτήσει τα γλυπτά του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο.

Όπως επισημαίνει το δημοσίευμα, το μαρμάρινο ανάγλυφο του Παρθενώνα, που εκτίθεται στο Λούβρο εδώ και περισσότερα από 200 χρόνια, θα επιστρέψει στην Αθήνα προσωρινά, ενώ στο διάσημο γαλλικό μουσείο θα πραγματοποιηθεί έκθεση με «αρχαίους ελληνικούς θησαυρούς» που θα βγουν για πρώτη φορά από τη χώρα.

«Η συμφωνία επικροτείται ως ορόσημο στη μάχη της Ελλάδας να ανακτήσει τα γλυπτά του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο» επισημαίνει το δημοσίευμα και συνεχίζει: «Αξιωματούχοι της κυβέρνησης και κρατικά ΜΜΕ ανακοίνωσαν εχθές ότι ο πρόεδρος Μακρόν συμφώνησε να δανείσει [στην Αθήνα] την ανεκτίμητη μετόπη του Παρθενώνα, κατά τη διάρκεια των συνομιλιών που είχε στο Παρίσι με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, τον Έλληνα πρωθυπουργό, την περασμένη εβδομάδα. Πρόκειται για "προσωρινή ανταλλαγή" όπως ξεκαθάρισε ένας αξιωματούχος της κυβέρνησης».

Αφού εξηγεί ότι ο Έλληνας πρωθυπουργός ζήτησε την επιστροφή της μετόπης στο πλαίσιο της προετοιμασίας για τον εορτασμό των 200 ετών από την Ελληνική Επανάσταση, η αρθρογράφος επισημαίνει ότι η Γαλλία στήριξε τον αγώνα των Ελλήνων κατά των Οθωμανών, συμμετέχοντας με τη Βρετανία και τη Ρωσία στη Ναυμαχία του Ναυαρίνου το 1827 και βοηθώντας την Ελλάδα να κερδίσει την ανεξαρτησία της.

«Το θραύσμα της ζωφόρου του Παρθενώνα του 5ου αιώνα π.Χ. που εκτίθεται στο Λούβρο είναι μία από τις 92 μαρμάρινες μετόπες που κοσμούσαν το πάνω μέρος του αρχαίου ναού, προτού οι Οθωμανικές δυνάμεις τον μετατρέψουν σε αποθήκη πυρομαχικών και οι Βενετοί τον βομβαρδίσουν κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Αθήνας το 1687» επισημαίνει το δημοσίευμα.

Και συμπληρώνει: «Παρόλο που οι περισσότερες μετόπες καταστράφηκαν, μία παραμένει στο Μουσείο της Ακρόπολης, άλλη μία στο Λούβρο και 14 στο Βρετανικό Μουσείο, μέρος της συλλογής γλυπτών που απέσπασε [από τον Παρθενώνα] ο λόρδος Έλγιν, ένας Βρετανός αριστοκράτης, στις αρχές του 19ου αιώνα».

Η συγκεκριμένη μετόπη, εξηγεί η αρθρογράφος, είχε βρεθεί από έναν Γάλλο διπλωμάτη στον Παρθενώνα και εκτίθεται στο Λούβρο από το 1798. Σε αυτήν, απεικονίζεται η σκηνή από μια μάχη ανάμεσα σε ανθρώπους και κενταύρους.

Ως «αντάλλαγμα» για το δάνειο, η Ελλάδα θα δανείσει στο Λούβρο μια συλλογή από αρχαία χάλκινα αντικείμενα, που η Αθήνα είχε συμφωνήσει να στείλει στο Παρίσι το 2005, αλλά αποφάσισε τελικά να μην το κάνει επειδή η Γαλλία απέφυγε να ασκήσει πίεση στο Βρετανικό Μουσείο για τα μάρμαρα του Παρθενώνα, επισημαίνουν οι Times.

«Αφότου ανέλαβε την εξουσία, ο κ. Μακρόν έχει εξελιχθεί στον πρώτο δυτικό ηγέτη που έχει ξεκινήσει μία ολική επανεξέταση της αποικιοκρατικής λεηλασίας των αρχαιοτήτων, στέλνοντας σημαντικές συλλογές πίσω στην Αφρική, μια ενέργεια που βρίσκει αντίθετα πολλά μεγάλα μουσεία σε άλλες χώρες», συμπληρώνει το δημοσίευμα.

Η αρθογράφος κάνει μάλιστα ειδική αναφορά στο Βρετανικό Μουσείο, που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή όσων αντιτίθενται στον επαναπατρισμό των αρχαιοτήτων, προβάλλοντας ως επιχείρημα ότι εκατομμύρια επισκέπτες αποκτούν πρόσβαση ετησίως στις συλλογές με τα αρχαιοελληνικά εκθέματα, απολαμβάνοντας την ευκαιρία να τις θαυμάσουν «στο ευρύτερο πλαίσιο του ανθρώπινου πολιτισμού».

Πρώτο Θέμα

panselinos POSTER eot

Εκδηλώσεις διοργανώνει το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού σε ολόκληρη τη χώρα με αφορμή την πανσέληνο του Δεκαπενταύγουστου.

Οι εκδηλώσεις σε περίπου 100 μουσεία, μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους που άρχισαν την Κυριακή 11 Αυγούστου ολοκληρώνονται την Κυριακή 19 Αυγούστου.

Το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, όπως αναφέρει σε ανακοίνωσή του, διοργανώνει συστηματικά από το 1999 τις εκδηλώσεις της αυγουστιάτικης πανσελήνου, προσκαλώντας χιλιάδες Έλληνες και ξένους επισκέπτες, να παρακολουθήσουν ποιοτικές εκδηλώσεις και να θαυμάσουν τους αρχαιολογικούς χώρους, κάτω από το φως του φεγγαριού.

Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό.

Στην αφίσα των φετινών εκδηλώσεων, όπως επισημαίνεται στην ίδια ανακοίνωση, καθώς συμπίπτουν η γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου με την αυγουστιάτικη πανσέληνο, παρουσιάζεται η Ιερά Μονή Παναγίας Χρυσοπηγής, στη Σίφνο.

pylos spoudaies anakalupseis 
Εκτενές αφιέρωμα στον τάφο του Πολεμιστή Γρύπα, που ανακαλύφθηκε το 2015 στην Πύλο, από τη σκαπάνη των Τζακ Λ. Ντέιβις και Σάρον Ρ. Στόκερ του Πανεπιστημίου του Σινσινάτι, παρουσιάζει το έγκυρο αμερικανικό περιοδικοό «Archaeology».

Στο αφιέρωμα, ξεχωρίζουν τα νεότερα στοιχεία για τα αντικείμενα του ασύλητου τάφου, που πραγματικά εντυπωσιάζουν.

 
 

«Ένας μόνο τάφος και το εξαιρετικό του περιεχόμενο αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαιολόγοι βλέπουν δύο μεγάλους αρχαίους ελληνικούς πολιτισμούς», σημειώνεται, μεταξύ άλλων, στο άρθρο που συμπεριλαμβάνει δηλώσεις των ανασκαφέων, καθώς και άλλων αρχαιολόγων.

 
 Οι μελετητές εδώ και καιρό συζητούν τη φύση της σχέσης μεταξύ Μυκηναίων και Μινωιτών. Μια συζήτηση που επικεντρώνεται στο κατά πόσο η μυκηναϊκή κουλτούρα -και αυτό που θεωρείται αρχαίος ελληνικός πολιτισμός- η οποία χρονολογείται μισή χιλιετία αργότερα της μινωικής, εισήχθη από την Κρήτη ή ήταν εγχώριο φαινόμενο.

Ωστόσο, η εξαιρετική ανακάλυψη του ασύλητου λακκοειδούς τάφου του Γρύπα Πολεμιστή (όπως έχει καθιερωθεί να ονομάζεται λόγω των απεικονίσεων γρύπα σε κομμάτια ελεφαντοστού που τον συνόδευαν, μαζί με συνολικά περίπου 2.000 αντικείμενα), πολύ κοντά στο μυκηναϊκό ανάκτορο του Νέστορα, στον Άνω Εγκλιανό, στη Χώρα του δήμου Πύλου-Νέστορος, υποδεικνύει ότι η έννοια των ανταγωνιστικών πολιτισμών μπορεί να κρύβει -αντίθετα- μια βαθιά διασύνδεση.

O σφραγιδόλιθος που βρέθηκε στον τάφο του Πολεμιστή Γρύπα

Το εντυπωσιακό περιεχόμενο του τάφου στην Πύλο ίσως είναι το κλειδί για την κατανόηση μιας πολύ πιο περίπλοκης ανάπτυξης. Οι μελετητές αρχίζουν πλέον να πιστεύουν ότι η μετάβαση από τον μινωικό στον μυκηναϊκό κόσμο μπορεί να μην ήταν απότομη, μέσω δηλαδή αποικισμού ή κατάκτησης, αλλά μια πολύ πιο περίπλοκη διαδικασία πολιτισμικής ανάμιξης και επικοινωνίας, που ήρθε στο τέλος της όταν η ηπειρωτική μυκηναϊκή κουλτούρα επικράτησε στην Κρήτη γύρω στο 1400 π. Χ., αναφέρει ο Γιαν Ντρίσεν, ειδικός στον μινωικό πολιτισμό από το Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λέουβεν.

Ποιος ήταν ο Γρύπας Πολεμιστής;

Ο τάφος του Γρύπα Πολεμιστή -ο οποίος χρονολογείται γύρω στο 1500 π. Χ.- και το εξαιρετικό περιεχόμενό του αλλάζουν τις ερμηνείες για τις σχέσεις Μινωιτών και Μυκηναίων.

Το υπουργείο Πολιτισμού είχε χαρακτηρίσει το εύρημα ως «την πιο εντυπωσιακή περίπτωση επίδειξης προϊστορικού πλούτου σε ταφικά μνημεία της ηπειρωτικής Ελλάδας, που έχει έρθει στο φως τα τελευταία 65 χρόνια».

 

Το πάνω μέρος ενός χρυσού δακτυλίου απεικονίζει μια σκηνή σε ένα ιερό ενδεχομένως σε νησί. Στη μέση είναι μια μινωική θεά, ενώ οι άλλες είναι πιθανότατα γυναίκες που την υμνούν

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ασύλλητος τάφος ανήκε αποκλειστικά στον Γρύπα Πολεμιστή και μέσα του δεν βρέθηκε άλλος νεκρός. Αυτό επέτρεψε στην ομάδα αφενός να μελετήσει τα ίδια τα αντικείμενα και αφετέρου να δείξει τον τρόπο που αρχικά είχαν τοποθετηθεί. Μεταξύ των χιλιάδων αντικειμένων από τον τάφο υπάρχουν μινωικής τεχνοτροπίας σφραγιδόλιθοι από αμέθυστο, αχάτη κι άλλους πολύτιμους λίθους.

Ο νεκρός πολεμιστής ήταν προφανώς μια εξέχουσα προσωπικότητα της εποχής του, δηλαδή της πρώιμης μυκηναϊκής περιόδου, περίοδο που οι λακκοειδείς τάφοι των Μυκηνών χρησιμοποιούνταν για τον ενταφιασμό της μυκηναϊκής αριστοκρατίας. Ο πολεμιστής αυτός θα κατοικούσε στην Ακρόπολη του Εγκλιανού, όταν κτίσθηκαν τα πρώτα οικοδομήματα με λαξευμένη τοιχοποιία, σύμφωνα με τα μινωικά πρότυπα, και οι τοίχοι τους διακοσμήθηκαν με νωπογραφίες επηρεασμένες από τη μινωική τεχνοτροπία.

Ως εκ τούτου, δεν πρέπει να μας ξαφνιάζει το γεγονός ότι τα περισσότερα από τα αντικείμενα που συνόδευαν τον νεκρό πολεμιστή είναι μινωικής τεχνοτροπίας ή κατασκευάσθηκαν στην Κρήτη, όπως αναφέρουν οι ανασκαφείς.

 

Ένα χρυσό κολιέ με τρεις πολύτιμες χάντρες

Αντικείμενα και συσχετισμοί

Μια αξιοσημείωτη κατηγορία αντικειμένων που έχουν ταφεί με τον Γρύπα Πολεμιστή είναι περίπου 50 σφραγιδόλιθοι από ημιπολύτιμους λίθους. Οι σφραγιδόλιθοι αυτοί, που αρχικά χρησιμοποιούνταν από τους Μινωίτες για διοικητικούς σκοπούς, είναι μικροσκοπικά έργα τέχνης, διακοσμημένα περίπλοκα πέρα από κάθε λειτουργική αναγκαιότητα.
 
Στην πραγματικότητα, αφού καθαρίστηκαν και αποκαταστάθηκαν, οι συνάδελφοι της Στόκερ εκτύπωσαν τα σχέδιά τους πάνω σε στόκο και βρήκαν ότι κάποιες από τις λεπτομέρειες είναι τόσο μικροσκοπικές που δεν μπορείς να τις δεις με γυμνό μάτι, ακόμα και στην εκτύπωση.
 
 
 Πολλοί από τους σφραγιδόλιθους είχαν τοποθετηθεί στη δεξιά πλευρά του νεκρού, μερικοί πιθανώς φορεμένοι ως μέρος βραχιολιού και άλλοι συγκεντρωμένοι σε θήκη που έχει αποσυντεθεί εδώ και καιρό. Ο πιο εντυπωσιακός είναι ο σφραγιδόλιθος με την απεικόνιση πολεμιστών, μεγέθους περίπου 3,5 εκατοστών.
 
Οι ανασκαφείς πιστεύουν ότι ο καλλιτέχνης που δημιούργησε τον σφραγιδόλιθο ήταν από την Κρήτη, επειδή μέχρι στιγμής δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι οι τεχνίτες στην ηπειρωτική χώρα διέθεταν τη δεξιότητα που απαιτείται για να δημιουργηθεί ένα τέτοιο αντικείμενο.
 
Η πέτρα απεικονίζει έναν πολεμιστή να μαχαιρώνει έναν οπλισμένο εχθρό, ενώ ένας άλλος πεθαίνει στα πόδια του. Η σκηνή, όπως και πολλές ακόμα που απεικονίζονται στους σφραγιδόλιθους, αντανακλάται σε αντικείμενα που βρέθηκαν στον τάφο του πολεμιστή, όπως τα όπλα και το σκήπτρο που εντοπίστηκαν στην αριστερή του πλευρά.

Έξι χτένες από ελεφαντόδοντο και ένας καθρέφτης που βρέθηκαν στον τάφο υποδεικνύουν ότι τον «ένοικό» του τον απασχολούσε η περιποίησή του και ίσως είχε μακριές μπούκλες παρόμοιες με εκείνες του θριαμβευτή πολεμιστή του σφραγιδόλιθου. Επίσης, όπως ο ήρωας του αχάτη, ο Γρύπας Πολεμιστής φορούσε χρυσό περιδέραιο. Υπάρχει επίσης η απεικόνιση ενός μικροσκοπικού σφραγιδόλιθου, μικρότερου από δύο εκατοστά της ίντσας, σε βραχιόλι στον καρπό του πολεμιστή. Οι σφραγιδόλιθοι που βρέθηκαν στον τάφο ήταν διάτρητοι, σαν να αποτελούσαν μέρος ενός τέτοιου βραχιολιού.

 
 Επιπλέον, ένα χρυσό δαχτυλίδι από την ταφή απεικονίζει μια θεά που κατεβαίνει από ψηλά και πλαισιώνεται από δύο πουλιά που φεύγουν σε βραχώδεις κορυφές. Ο μεγάλος αριθμός σκαλιστών δαχτυλιδιών και σφραγιδόλιθων ενισχύει την ιδέα ότι υπήρχε κάτι περισσότερο από μιμητισμό.
 
Ο Γιαν Ντρίσεν λέει ότι οι σφραγιδόλιθοι -όπως αυτοί που βρέθηκαν στον τάφο του Γρύπα Πολεμιστή- ήταν σπουδαία ατομικά αντικείμενα που χρησιμοποιήθηκαν από τους Μινωίτες για γραφειοκρατικές λειτουργίες, όπως για να σηματοδοτήσουν ταυτότητα σε επίσημα έγγραφα.
 
Ένας Μινωίτης μπορεί να είχε έναν ή δυο σφραγιδόλιθους, σίγουρα όμως όχι 50. «Δεν βγάζει νόημα να έχεις 50 σφραγιδόλιθους», λέει ο κ. Ντρίσεν στο αμερικανικό περιοδικό. «Ο Γρύπας Πολεμιστής ή αυτοί που τον έθαψαν έκαναν φιγούρα. Είναι προφανής η μινωική επιρροή, αλλά νομίζω ότι μερικά από αυτά τα αντικείμενα δεν χρησιμοποιήθηκαν με τον ίδιο τρόπο που τα χρησιμοποίησαν οι Μινωίτες», προσθέτει.
  

Ένα από τα τέσσερα χρυσά δακτυλίδια στον τάφο δείχνει κάποιον που εκτελεί ταυροκαθάψια, «απηχώντας» το κεφάλι ενός ταύρου που κάποτε είχε τοποθετηθεί επάνω σε ένα σκήπτρο το οποίο θάφτηκε εκεί κοντά. Σε έναν άλλον σφραγιδόλιθο, ένας ήλιος με 16 ακτίνες κρέμεται στον ουρανό, πάνω από δυο απόκοσμες φιγούρες με χαρακτηριστικά εντόμου (μινωικοί δαίμονες ή Minoan genius).

Πρόσφατες ακτινογραφίες σε θώρακα μιας πολύ διαβρωμένης χάλκινης πανοπλίας που βρέθηκε στα πόδια του πολεμιστή δείχνουν ότι το ίδιο 16άκτινο αστέρι διακοσμούσε κάποτε την πανοπλία του. «Υπάρχουν τόσα πολλά στοιχεία που δείχνουν ότι οι Μυκηναίοι κατανόησαν τις μινωικές τελετουργικές έννοιες της εξουσίας», λέει ο κ. Ντέιβις.

«Μας φαίνεται πιθανό ότι ορισμένες πεποιθήσεις που προέρχονταν από την Κρήτη είχαν μεταφερθεί άθικτα στην Πύλο, αν όχι από μινωικούς ιεραποστόλους, τότε από ''προσηλυτισμένους'' ανθρώπους της ενδοχώρας», τόνισε.

 
Ο κ. Ντρίσεν προτείνει ότι η ιδέα της ταξινόμησης της τέχνης και των τεχνουργημάτων ως «μινωική» ή «μυκηναϊκή» σε αυτή τη χρονική στιγμή της διαπολιτισμικής ζύμωσης μπορεί να μην αντανακλά πλήρως την πολυπλοκότητα της περιόδου. Για παράδειγμα, πιστεύει ότι οι ηπειρωτικοί κάτοικοι θα μπορούσαν να έχουν σκαλίσει οι ίδιοι τους σφραγιδόλιθους, έχοντας μάθει την τέχνη από Μινωίτες τεχνίτες, ή τεχνίτες από την Κρήτη να είχαν μεταναστεύσει στην ηπειρωτική χώρα, φέρνοντας οικεία εικονογραφία σε νέα ακροατήρια».

Οι συνδέσεις μεταξύ εικονογραφίας και αντικειμένων έχουν πείσει τους ανασκαφείς Στόκερ και Ντέιβις ότι ο Γρύπας Πολεμιστής ήταν ενημερωμένος καταναλωτής αντικειμένων μινωικού στυλ και όχι ένας αδιάκριτος συλητής. Κατά κάποιον τρόπο, λέει η κ. Στόκερ, ο Γρύπας Πολεμιστής λειτουργεί ως ένα είδος γέφυρας μεταξύ Μινωιτών και Μυκηναίων, που αποδεικνύει πόσο στενά αλληλοσυνδέονταν.

«Υπάρχει συμβολική ενότητα μεταξύ των αντικειμένων. Έχουμε πράγματα που ταιριάζουν, συναρμολογημένα σκόπιμα. Δεν αποτελούν τυχαίο προϊόν λεηλασίας. Αντικατοπτρίζουν μια ιστορία που έχει αποκτηθεί σκόπιμα», καταλήγει.

naftemp

amfipoli 1

Ισως να αποτελεί την είδηση του καλοκαιριού: το έργο της Αμφίπολης ξαναζωντανεύει εκεί όπου σταμάτησε το 2015.

Αρχίζουν, με απόφαση της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, νέα έργα και μάλιστα τον Σεπτέμβριο έχει προγραμματιστεί να επισκεφθεί τον Τάφο της Αμφίπολης και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.

«Πρόκειται για ένα ερευνητικό πρόγραμμα» εξήγησε η υπουργός, δηλαδή έργα που έπρεπε να είχαν γίνει πριν από τέσσερα χρόνια, τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 2015, όταν η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ τα απαξίωσε.

Δεν τα σταμάτησε εντελώς (έκανε απλώς slowdown), διότι δεν την ενδιέφερε το έργο. Δεν μπορούσε άλλωστε η προηγούμενη κυβέρνηση να τα σταματήσει διότι ήταν πρόγραμμα ΕΣΠΑ και εάν έκανε κάτι τέτοιο τότε θα είχε πρόβλημα με την Ευρωπαϊκή Ενωση. Αφήστε που ο περιφερειάρχης Απ. Τζιτζικώστας (που χειριζόταν τα προγράμματα ΕΣΠΑ) απειλούσε να τους πάει στα δικαστήρια.

Ετσι ξαναρχίζουν με εντατικό ρυθμό οι εργασίες και πάλι στον τάφο της Αμφίπολης. Εκείνο όμως που έμεινε «καρφωμένο» στο μυαλό της κυρίας Μενδώνη ήταν οι συνεχείς προσπάθειες απαξίωσης που κατέβαλλε η τότε κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ για το έργο αυτό.

Ακόμη, όπως λέει, έμεινε χαραγμένο στο μυαλό της και την αδιαφορία που έδειξε απέναντί της η τότε ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού.

alexandros kefali

H Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας Αγγελική Κοτταρίδη, με ανάρτησή της στην προσωπική της σελίδα, σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης, αποκάλυψε ένα - ξεχασμένο για χρόνια στις αποθήκες του Αρχαιολογικού Μουσείου Βέροιας - μοναδικό γλυπτό του Μεγάλου Αλεξάνδρου αναφέροντας χαρακτηριστικά:

"Ήθελα να σας τον φανερώσω αύριο, αλλά με έπιασε ανυπομονησία! Ένα "ολοκαίνουριο" πορτραίτο του Μεγαλέξανδρου, άγνωστο ακομη σε αρχαιολόγους και φιλότεχνους...

Για δεκαετίες χαμένος σε μια σκοτεινή γωνιά της αποθήκης του Αρχαιολογικού Μουσείου της Βέροιας ανάμεσα σε κλούβες με κεραμεική, μισοκρυμμένος κάτω από παλιά κονιάματα και ρύπους -βλέπετε είχε χρησιμοποιηθεί σαν οικοδομικό υλικό και βρέθηκε στα μπάζα κοντά σε ένα χωριό του ημαθιώτικου κάμπου...".

Περισσότερα Άρθρα...