Κυρ11192017

Τελευταία ΕνημέρωσηΣαβ, 18 Νοε 2017 9pm

Back Βρίσκεστε εδώ: Αρχική Πολιτισμος & Ψυχαγωγια Πολιτισμος

Μοναδική σφραγίδα-αριστούργημα προϊστορικής τέχνης έκρυβε ο τάφος του πολεμιστή στην Πύλο

polemistis pulos

Μια σφραγίδα που ενδέχεται να αλλάξει τα όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για την προϊστορική τέχνη αποκάλυψε ο τάφος του πολεμιστή στην Πελοπόννησο, στην ευρύτερη περιοχή της Πύλου, που αποτέλεσε μία από τις μεγαλύτερες -και περισσότερο αναπάντεχες- αρχαιολογικές ανακαλύψεις του 2015.

  Από μία πρώτη έρευνα, οι αρχαιολόγοι έστρεψαν το ενδιαφέρον τους στα χρυσά κοσμήματα του τάφου, χωρίς να υποψιάζονται ότι ένα βρώμικο κομμάτι αχάτη μεγέθους μόλις 3,6 εκατοστών έκρυβε ένα από τα ωραιότερα ελληνικά προϊστορικά έργα τέχνης.

Η συντήρηση του ευρήματος έδειξε ότι ήταν ένας σφραγιδόλιθος, μία πέτρα με χάραγμα που σφράγιζε το κερί ή το μολύβι σαν «ταυτότητα» του κατόχου. Σιγά-σιγά, όσο αντιλαμβάνονταν ότι είχαν βρει ένα σπουδαίο εύρημα, ο ενθουσιασμός των αρχαιολόγων μεγάλωνε. Πάνω του υπήρχε μια εκπληκτικής ακρίβειας σκηνή μάχης, με λεπτομέρειες που μόλις είναι ορατές με γυμνό μάτι. Εικονίζει έναν πολεμιστή να σκοτώνει έναν αντίπαλο, ενώ ένας τρίτος πολεμιστής κείται νεκρός.

Το θέμα της σφραγίδας
Το θέμα της σφραγίδας

«Με δεδομένο το μέγεθος του λίθου, οι λεπτομέρειες είναι εκπληκτικές», λέει στους «New York Times» ο Τζον Μπένετ, διευθυντής της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής στην Αθήνα. Ακόμη περισσότερο ενθουσιώδης ακούγεται  ο Μάλκολμ Βίνερ, από το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης και ειδικός στο προϊστορικό  Αιγαίο. Το έργο, λέει, «είναι ένα από τα αριστουργήματα της αιγαιακής τέχνης και «μπορεί να συγκριθεί με σκίτσα του Μιχαήλ Άγγελου που εκτίθενται στο Μουσείο».

Έπειτα από τον εντοπισμό, δύο ερωτήματα ζητούν απάντηση. Το ένα, γράφουν οι «New York Times», είναι πώς και γιατί χαράχτηκε ο λίθος. Το δεύτερο είναι αν η πολεμική σκηνή, που θυμίζει την Ιλιάδα, η οποία είναι αρκετούς αιώνες νεότερη, επηρέασε τελικά τις προφορικές παραδόσεις που «γέννησαν» τα ομηρικά έπη.

Για το πρώτο, δίνει κάποιες απαντήσεις η χρονολόγηση του τάφου, που τοποθετείται στο 1450 π.Χ. Είναι η εποχή που ο μινωικός πολιτισμός μεταφερόταν από την Κρήτη στην ηπειρωτική Ελλάδα, έναν αιώνα πριν αποκτήσουν μεγάλη δύναμη η Πύλος, οι Μυκήνες και τα άλλα μεγάλα κέντρα.

Η κατασκευή ενός τέτοιου κομψοτεχνήματος ήταν αδύνατη για τα δεδομένα της εποχής στην ηπειρωτική Ελλάδα – ήταν όμως δυνατή στην Κρήτη από όπου μάλλον εισήχθη. Πιθανόν να πρόκειται για αντίγραφο ενός μεγαλύτερου έργου, όπως μιας τοιχογραφίας, και πιθανόν να είχε κατασκευαστεί με τη χρήση μεγεθυντικού φακού, αν και δεν έχουν βρεθεί φακοί στην Κρήτη.

Το ζευγάρι των αρχαιολόγων που εργάζεται στην ανασκαφή, η Σάρον Στόκερ κι ο Τζακ Ντειβις από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι θα παρουσιάσουν τα ευρήματά τους σε μια δημοσίευση που θα πραγματοποιηθεί αργότερα αυτό τον μήνα στην Hesperia. Σύμφωνα με τη Στόκερ, «αυτή η σφραγίδα θα πρέπει να αναφέρεται σε όλα κείμενα ιστορίας της τέχνης που θα ακολουθήσουν και θα αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντλαμβανόμαστε την προϊστορική τέχνη.

BBC: Που ζουν σήμερα «Οι άνθρωποι που κατάγονται από τους Σπαρτιάτες»

LEONIDAS STATUE

«Οι άνθρωποι που κατάγονται από τους Σπαρτιάτες» τιτλοφορείται δημοσίευμα του BBC με θέμα τη Μάνη και τους κατοίκους της.

«Στις κορυφές των λόφων, πέτρινα σπίτια που θυμίζουν μικρά κάστρα στέκονται με τις πλάτες τους στα κολοσσιαία βουνά του Ταΰγετου και αγναντεύουν το στωικό Ιόνιο. Αυτή είναι η γη των Μανιατών, μιας κοινωνίας που λειτουργεί με βάση φατρίες και θεωρείται πως προέρχεται από τους Σπαρτιάτες- τους θρυλικούς πολεμιστές της αρχαίας Ελλάδας» αναφέρεται σχετικά στο κείμενο του Σταβ Δημητρόπουλου.

mani peninsula

Ξεκινώντας, ο δημοσιογράφος αναφέρεται στον Γιώργο Οικονομέα, κάτοικο της περιοχής, ο οποίος μεγάλωσε στο Νεοχώρι, από όπου δεν έφυγε ποτέ. «Έχει τον σωματότυπο ενός πολεμιστή- γεροδεμένος, με φαρδιές πλάτες- αλλά το γεμάτο ρυτίδες πρόσωπό του ήταν ζεστό και ήρεμο» γράφει σχετικά.

Μιλώντας για το «λαλάγγι» που τον σέρβιρε (τραγανή ζύμη τηγανισμένη σε ελαιόλαδο), ο κ. Οικονομέας λέει πως πρόκειται για κάτι που πιθανότατα έτρωγαν πριν χιλιάδες χρόνια ο πιο φημισμένοι πολεμιστές της αρχαίας Ελλάδας. «Ο Λέλεγας, ο πρώτος βασιλιάς της Σπάρτης, ήταν πιθανότατα ο πρώτος που το έφτιαξε» σχολιάζει χαρακτηριστικά.

«Αν θες να πάρεις μια γεύση για το πώς θα ήταν η ζωή στην αρχαία Σπάρτη, μην πας παραπέρα. Είμαστε όσο Σπαρτιάτες γίνεται» προσθέτει.

mani peninsula

Ως γνωστόν, οι Σπαρτιάτες, κυρίαρχοι της Πελοποννήσου κατά την εποχή των πόλεων-κρατών, ήταν αφιερωμένοι στον πόλεμο: Τα αγόρια άρχιζαν να λαμβάνουν σκληρή στρατιωτική εκπαίδευση σε ηλικία επτά ετών και γίνονταν κανονικοί στρατιώτες στα 20 τους. Οι Σπαρτιάτισσες δεν είχαν ρόλο στον στρατό, ωστόσο είχαν περισσότερα δικαιώματα από ό,τι οι γυναίκες σε άλλες ελληνικές πόλεις, καθώς μορφώνονταν και τους επιτρεπόταν να κατέχουν περιουσία. Ως εκ τούτου, ήταν γνωστές για την ανεξαρτησία τους.

Η Σπάρτη έφτασε στο αποκορύφωμα της δύναμής της μετά τη νίκη της επί της Αθήνας στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, ωστόσο η παντοδυναμία των Λακεδαιμονίων τελείωσε οριστικά με τη μάχη των Λεύκτρων, όπου ο πανίσχυρος σπαρτιατικός στρατός γνώρισε την πανωλεθρία στα χέρια των Θηβαίων του Επαμεινώνδα και του Πελοπίδα.

Η Σπάρτη αποτραβήχτηκε και χάθηκε σταδιακά από το προσκήνιο των εξελίξεων, καθώς πρωταγωνιστές γίνονταν άλλοι. Ωστόσο, οι Σπαρτιάτες της Μάνης, προστατευμένης από τους ορεινούς όγκους του Ταϋγέτου, έμειναν στους τόπους τους, τον οποίο υπερασπίστηκαν ανά τους αιώνες απέναντι σε κάθε εισβολέα- από τους βάρβαρους επιδρομείς της σκοτεινής περιόδου μετά την κατάρρευση της Ρώμης μέχρι τους Φράγκους, τους Οθωμανούς Τούρκους, τους Τουρκοαιγύπτιους κ.α.

Οι Μανιάτες, πέρα από την ξηρά, ήταν επικίνδυνοι και στη θάλασσα, καθώς επιδίδονταν στην πειρατεία ενώ συχνά ταξίδευαν σε άλλα μέρη, όπου προσέφεραν τις υπηρεσίες τους ως μισθοφόροι.

mani peninsula

Γενικότερα, η φήμη της Μάνης ήταν τέτοια που πολλοί κατακτητές προτιμούσαν να μην ασχολούνται ιδιαίτερα μαζί της- παραπέμποντας στην αρχαία Σπάρτη, ακόμα και μετά την πτώση της ηγεμονίας της. 

Η Μάνη παρέμεινε αυτόνομη μέχρι τα μέσα- τέλη του 19ου αιώνα, αλλά μόλις τη δεκαετία του 1970, με την κατασκευή νέων δρόμων, «άνοιξε» σε επισκέπτες. Όπως υπογραμμίζεται στο ρεπορτάζ, οι πολεμοχαρείς τάσεις των Μανιατών δεν είχαν να κάνουν μόνο με τους ξένους:

Τη χερσόνησο διαφέντευαν διαφορετικές φατρίες- οικογένειες (πατριές), που συχνά χωρίζονταν από αιματηρές βεντέτες οι οποίες διαρκούσαν χρόνια- μάλιστα, μέχρι σχετικά πρόσφατα αναφέρονταν στους γιους τους ως «τουφέκια».

Πλέον ασχολούνται με πιο ειρηνικές δραστηριότητες, όπως η καλλιέργεια ελαιόδεντρων: Το ελαιόλαδο της Μάνης είναι φημισμένο. Ωστόσο, το παρελθόν της περιοχής δεν έχει ξεχαστεί. «Το αρχαίο σπαρτιατικό “ή ταν ή επί τας”...ακούγεται σε τακτική βάση» αναφέρεται σχετικά. «Δεν είναι το μόνο. Σχεδόν όποιος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μάνη θα σου πει ότι έχει σπαρτιάτικο αίμα στις φλέβες του» συμπληρώνεται.

mani peninsula

«Οι Μανιάτες κατάγονται από τους αρχαίους Σπαρτιάτες, τελεία» λέει σχετικά ο κ. Οικονομέας, ο οποίος, στα 86 του (πρώην ιδιοκτήτης καφενείου, συνταξιούχος πλέον) θυμάται τη μάνα του να τον ταΐζει βραστά αυγά για να γίνει δυνατός, επιμένοντας πως ως το μόνο αγόρι της οικογένειας, είχε καθήκον να συνεχίσει την κληρονομιά της οικογένειας.

Επίσης, θυμάται τις θείες του να μαζεύονται τη νύχτα πριν από μια κηδεία για να θρηνήσουν σε συχνότητες που σήκωναν την τρίχα- μια τελετουργία που συναντάται και στα ομηρικά έπη.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν ατράνταχτα επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν άμεσο συσχετισμό ανάμεσα στους Μανιάτες και τους αρχαίους Σπαρτιάτες, καθώς δεν υπάρχει διαθέσιμο «αυθεντικό» DNA των αρχαίων Σπαρτιατών- το μόνο που μένει είναι η ιστορία, οι θρύλοι και οι παραδόσεις τους. Κάποιοι ιστορικοί και ανθρωπολόγοι υποδεικνύουν λαογραφικά στοιχεία (τελετουργικά, ήθη και έθιμα κλπ) ωστόσο άλλοι διαφωνούν.

«Μίλησα με έναν καθηγητή ο οποίος αμφισβήτησε τους ισχυρισμούς σας για ευθεία καταγωγή από τους αρχαίους Σπαρτιάτες» λέει ο δημοσιογράφος πως είπε στον κ. Οικονομέα.

«Απτόητος, μου έδωσε άλλο ένα λαλάγγι. “Ή ταν ή επί τας”, να του πεις”» καταλήγει το κείμενο.

Η ανασκαφή 2017 στα Αντικύθηρα σε ένα εντυπωσιακό βίντεο

antikythira dytes

Όπως το ταξίδι στα Κύθηρα ήταν ο προορισμός των ποιητών και έμπνευση μεγάλων ζωγράφων, η υποβρύχια ανασκαφή των Αντικυθήρων είναι ένα μοναδικό ταξίδι στον κόσμο της αρχαιολογίας.

Η μεγάλη διαδρομή των ομάδων που κάνουν τις έρευνες σε ένα συναρπαστικό βίντεο για τα εντυπωσιακά ευρύματα που ήρθαν χθες στο φως της δημοσιότητας:

Η επίσημη ταινία της αποστολής «Επιστροφή στα Αντικύθηρα» του 2017: ανάμεσα στα νέα ευρήματα, ένα χάλκινο βραχίονα άγαλμα και ένα αγνώστων αντικειμένων με σχήμα που αποκαλύφθηκε με ακτινογραφίες.

19-22 Oκτωβρίου: Σειρά πολιτιστικών εκδηλώσεων στην Ελλάδα με ελεύθερη είσοδο σε αρχαιολογικούς χώρους

mouseio akropolis nyxta

Μια σειρά πολιτιστικών εκδηλώσεων προγραμματίζονται για τις 19, 20, 21 και 22 Οκτωβρίου 2017 σε όλη την Ελλάδα με τον γενικό τίτλο "Πνοές Ανέμων".

Αναλυτικότερα:

Από το έτος 2008 το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας της Διεύθυνσης Μουσείων σχεδίασε και έθεσε για πρώτη φορά σε εφαρμογή την επικοινωνιακή δράση πανελλαδικής εμβέλειας με τίτλο "Περιβάλλον και Πολιτισμός".

Στόχος της δράσης είναι η ανάδειξη του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου της χώρας και η ευαισθητοποίηση των πολιτών για την προστασία του.

Κεντρικός άξονας είναι η προβολή του δεσμού των τεσσάρων στοιχείων της φύσης (γη, νερό, φωτιά, αέρας) με την ανθρώπινη σκέψη και δημιουργία διαχρονικά.

Εφέτος ολοκληρώνεται ο κύκλος της παρουσίασης  των τεσσάρων στοιχείων της φύσης εγκαινιάζοντας τη θεματική του "αέρα", με το γενικό τίτλο "Πνοές Ανέμων".

Ο αέρας αποτελεί βασικό συστατικό της ατμόσφαιρας και συνεπώς δομικό στοιχείο της φύσης και της ίδιας της ζωής. Οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι θεωρούσαν τον αέρα ένα από τα κυριότερα κοσμογονικά στοιχεία, ενώ η υπαρξιακή αναγκαιότητα και η λυτρωτική ενέργειά του συναντώνται στη φυσική αλλά και στην ψυχική ζωή.

Στο πλαίσιο αυτό, προγραμματίζονται ποικίλες εκδηλώσεις για τις 19, 20, 21 και 22 Οκτωβρίου 2017.

Σε αυτές συμμετέχουν 52 Φορείς από 32 νομούς από όλη την επικράτεια, ενώ 68 αρχαιολογικοί χώροι, μουσεία και μνημεία θα υλοποιήσουν ποικίλες δράσεις όπως εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολικές ομάδες και οικογένειες, θεματικές ξεναγήσεις σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία, διαλέξεις και ενημερωτικές παρουσιάσεις, καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, εικαστικά εργαστήρια, προβολές, δράσεις ανάδειξης αρχαιολογικών χώρων και άλλα.

Κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων, 19 - 22 Οκτωβρίου 2017, η είσοδος στους αρχαιολογικούς χώρους, τα μουσεία και τα μνημεία του κράτους είναι ελεύθερη για τους επισκέπτες που θα συμμετέχουν στις προγραμματισμένες εκδηλώσεις.

“Η Ελλάδα όπως την «ονειρεύτηκε» ο Ελύτης…” (Vid)

elytis ellada

«Για µένα υπάρχει η Ελλάδα η δική µου. Δεν είναι η Ελλάδα η τρέχουσα. Και το έργο µου έρχεται σαν βράχος στο κύµα που τη χτυπά. Αντιστέκεται. Και η αντίσταση είναι ουσιαστική.

Βγαίνει έµµεσα µε κάτι που διαρκεί – αυτό είναι και το ουσιώδες του δηµιουργού. Διότι η Ελλάδα µπορεί να είναι και εκατό χρόνια σε πτώση κι εγώ γράφω ένα ποίηµα που έχει αντίκρισµα στην Ελλάδα την παντοτινή»
έλεγε ο Οδυσσέας Ελύτης το 1988, εννέα χρόνια µετά τη βράβευσή του µε το Νοµπέλ Λογοτεχνίας το 1979.

«Υπάρχουν δύο Ελλάδες. Αυτή που εξαναγκάζει και τους ίδιους τους υπηκόους της να καταπονεί και σε έναν διεθνή χορό μεταμφιεσμένων να μετέχει με το φόρεμα της Ευρωπαίας (διάβαζε: Αμερικάνας).

Και υπάρχει η άλλη, που εξακολουθεί να υπακούει στον Ηράκλειτο και στον Μακρυγιάννη. Η πρώτη μπορεί να καταλυθεί μια μέρα. Η δεύτερη, ακόμη και αν μείνει χωρίς υπόσταση, ποτέ. Τουλάχιστον εγώ, γι’ αυτήν υπάρχω»
έγραφε το 1982.

Σπάνια εκτέλεση με τον πρόωρα χαμένο συνθέτη, το Δημήτρη Λάγιο.
Όμορφη και παράξενη πατρίδα